Wanneer duizenden mensen in de straten van Parijs, Lyon of Marseille “Siamo tutti antifascisti” scanderen, rijst de vraag van vertaling concreet op. Het vertalen van deze Italiaanse slogan naar het Frans is niet slechts een taalkundige oefening: de keuze van woorden impliceert een politieke positie, en de inclusieve varianten die de afgelopen jaren circuleren, veranderen de betekenis van de boodschap net zozeer als de reikwijdte ervan.
Wat verandert het “tutti” wanneer je het in het Frans vertaalt
In het Italiaans is “tutti” een mannelijk meervoud dat, volgens grammaticale conventie, de hele groep van een gemengd gezelschap omvat. Het Frans werkt op dezelfde manier met “tous”. De letterlijke vertaling geeft dus “wij zijn allemaal antifascisten”, een formule die al in Franse optochten wordt gebruikt.
Het probleem doet zich voor op het activistische terrein. Het generieke mannelijk voldoet niet meer voor een deel van de antifascistische bewegingen, in het bijzonder diegenen die hun strijd articuleren met feministische of LGBTQIA+ eisen. In deze context zijn inclusieve varianten ontstaan, eerst in het Italiaans, daarna in het Frans. Zoals gedetailleerd in de artikelen gepubliceerd op Perspective Media, weerspiegelen deze aanpassingen een breder debat over taal als politiek instrument.
Het tijdschrift La Déferlante heeft een artikel gewijd aan de formule “Siamo tuttx antifascistx”, waarbij de “x” de genderuitgangen vervangt. Deze “x” komt uit de inclusieve schrijfwijze die wordt toegepast in de queer Italiaans- en Spaanstalige gemeenschappen. In het Frans vinden we equivalente vormen: “tou·tes”, “tous et toutes”, of “touxtes”.
Inclusieve varianten van de antifascistische slogan: concrete vormen en gebruikscontexten
De varianten zijn niet uitwisselbaar. Elke variant komt overeen met een gebruikscontext, een medium en een doelpubliek. Hier zijn de meest gedocumenteerde vormen:
- “Wij zijn tou·tes antifascistes”: vorm met een middenpunt, vaak gebruikt op pamfletten en visuals van feministische antifascistische groepen in Frankrijk. Het middenpunt is leesbaar in geschreven tekst, maar vormt een probleem voor de uitspraak tijdens manifestaties.
- “Wij zijn allemaal antifascisten”: lange vorm, toegankelijker in gesproken taal, gebruikt in openbare toespraken en persberichten. Het verlengt de slogan, waardoor deze minder krachtig is in collectief gezang.
- “Siamo tuttx antifascistx”: inclusieve Italiaanse vorm met de “x”, die in sommige Franse optochten intact wordt gehouden om de directe verwijzing naar het Italiaanse antifascisme te behouden. We vinden het vooral terug in mobilisatie visuals die antifascistische, LGBTQIA+ en pro-Palestijnse strijd combineren.
De keuze tussen deze vormen hangt af van het medium. Op een spandoek primeert de beknoptheid. In een opiniestuk komt de uitgebreide vorm beter tot zijn recht. In gesproken taal blijft “tutti” de meest gescande versie, zelfs door activisten die inclusieve schrijfwijze in geschreven tekst gebruiken.
Transnationale circulatie van de slogan: van Italië naar de Duitse rapscene
De slogan circuleert niet alleen tussen Italië en Frankrijk. In 2023 heeft de Duitse rapper Disarstar een nummer uitgebracht met de titel “Siamo tutti”, waarin hij expliciet “Siamo tutti antifascisti” in zijn refrein herneemt. De video’s van zijn concerten tonen menigten die de slogan in het Italiaans herhalen, terwijl het publiek Duitstalig is.
Dit detail is belangrijk: de slogan functioneert als een transnationaal strijdkreet dat de taalkundige barrières overstijgt. De keuze om niet te vertalen, om het Italiaans te behouden, is op zich al een standpunt. Het verbindt de hedendaagse antifascistische strijd met zijn Italiaanse wortels uit de jaren 1920, toen de term “antifascist” in de pers verscheen.
In Frankrijk is deze circulatie toegenomen tijdens de mobilisaties van de zomer van 2024, tussen de twee rondes van de parlementsverkiezingen. De slogan werd massaal herhaald in linkse optochten en lokale antifascistische fronten. Het was niet langer een eenvoudige culturele import uit Italië, maar een politieke herovering geworteld in een Franse verkiezingscontext.
Een antifascistische slogan vertalen: de grenzen van de inclusieve oefening
Inclusieve schrijfwijze toegepast op een manifestatieslogan stuit op een beperking die vaak wordt onderschat in online debatten: de collectieve scansion. Een slogan werkt als deze unisono door honderden mensen kan worden geroepen zonder aarzeling.
“Wij zijn tou·tes antifascistes” vormt een concreet fonetisch probleem. Het middenpunt wordt niet uniform uitgesproken. Sommigen zeggen “toutes”, anderen “tou-tes” met een micro-pauze, weer anderen “tous”. Tijdens een manifestatie breekt deze heterogeniteit het collectieve ritme.
Het is waarschijnlijk om deze reden dat de originele Italiaanse versie in de Franse optochten blijft bestaan. Het Italiaans biedt een pragmatische oplossing: door “tutti” te behouden, vermijden we het debat over gender in het Frans terwijl we solidariteit op transnationaal niveau tonen. De reacties variëren hierover, maar de observatie van recente mobilisaties bevestigt de co-existentie van beide benaderingen: Italiaans in gesproken taal, inclusief Frans in geschreven tekst.
Wat de taalkeuze in een optocht onthult
Scanderen in het Italiaans in plaats van in het Frans is geen esthetische reflex. Het is een politieke daad die de mobilisatie in een specifieke historische lijn plaatst. Het antifascisme als politieke categorie ontstaat in het Italië van Mussolini, en de Italiaanse taal draagt deze herinnering. Vertalen is ook het risico lopen deze referentie te verdunnen.
Omgekeerd bevestigt vertalen in inclusief Frans dat hedendaags antifascisme niet kan volstaan met het reproduceren van de vormen uit het verleden. De bewegingen die “tuttx” of “tou·tes” gebruiken, eisen een antifascisme dat de strijd tegen patriarchaat en genderdiscriminatie integreert, niet alleen tegen autoritaire regimes in de historische zin.
De slogan “Siamo tutti antifascisti” blijft circuleren in al deze vormen, in het Italiaans, in het Frans, met of zonder inclusieve schrijfwijze. Elke variant vertaalt een politieke positionering net zo goed als een taalkundige keuze, en het is precies deze plasticiteit die de duurzaamheid van de slogan verklaart, een eeuw na zijn ontstaan.
